آشنایی با اقوام ایرانی

تألیفات و آثار دکتر خانلری در حوزه های: شعر و مجموعه های شعری، تحقیقات علمی و ادبی، تصحیح متون ، ترجمه و تألیف کتب درسی بوده است. کتاب 6000SAT words exam تألیف روح الله یوسفی رامندی ، جامعترین منبع لغات دو زبانهی انگلیسی فارسی آزمون SAT موجود در اینترنت است. آیا جناب خانلری حاضر است بپذیرد در اینجا نیز قاعدۀ زبان عربی برقرار بوده و حس احترام و ستایش فارسی زبانان نسبت به زبان ترکی موجب پذیرش و استفادۀ گسترده از لغات ترکی شده است؟

زبان تركي نيز در حال حاضر زبان رسمي هفت كشور ميباشد كه در زمينة بينالمللي نيز شرايطي بهتر از زبان فارسي دارد. دکتر پرویز ناتل خانلری در روز پنجشنبه اوّل شهریور 1369 در سن هفتادو هفت سالگی در تهران درگذشت و در بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد. انتشار «دیوان حافظ» در سال 1359، «داستان¬های بیدپای» در سال 1361، «شهر سمک» در سال 1362، جلد اوّل کتاب «هفتاد سخن» در سال 1368 و جلد دوم همین کتاب در سال 1369 از دیگر کارهای فرهنگی ادبی ناتل¬خانلری بود که در دوران بعد از انقلاب انجام گرفت.

در سال 1330 انتشار مجلّۀ سخن را از سر گرفت و کرسی «تاریخ زبان فارسی» را در دانشگاه تهران تأسیس کرد. افزون بر اینها مجموعه های متعدّدی از قبیل «شاهکارهای ادبیّات فارسی» ، « مجموعه انتشارات سخن» ، « انتشارات دانشگاه تهران» ، « انتشارات بنیاد فرهنگ ایران» و «انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی» نیز زیر نظر او به چاپ رسیده اند. تأسیس انتشارات سخن از دیگر اقدامات او در این سال بود که تا سال 1340 ادامه یافت و جمعاً 36 عنوان کتاب منتشر کرد. به گزارش ایسنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و بنابر گزارش ارسالی از رایزنی فرهنگی ایران در آلمان، انتشارات Interkultura Bildungsverlag برای نخستینبار فرهنگ لغت تصویری ۱۰۰۰ کلمهای به زبان آلمانی ـ فارسی را منتشر خواهد کرد.

۲- امید وارم این کتاب، دروازه ٔ باشد که دانشمندان وطن و هم زبانان، کتابهای دیگر بنویسند و به غنای فرهنگی بیفزایند. سال های پایانی دهۀ سی شمسی برای دکتر خانلری از نظر چاپ و انتشار آثار و اقدامات فرهنگی حائز اهمیّت بود. در اوایل سال 1358 برای مدّتی توقیف و زندانی شد. با پیروزی انقلاب اسلامی خانلری از همۀ سمت ها و مشاغل رسمی خود برکنار و خانه نشین شد. « چون خلافت اسلامي بر قسمت اعظم دنياي آن روزگار استيلا يافت، مسلمانان با صدها زبان و لهجة مختلف از هندي و فارسي و تركي و مغولي و لاتيني و يوناني و اندلسي و جز اينها آشنائي يافتند، امّا غرور و نخوت، يا جهل و تعصّب مانع شد كه به قواعد و ساختمان اين زبان ها توجّه كنند و به تطبيق و مقايسة اين همه موادّ گوناگون و فراوان كه در دسترس ايشان بود؛ بپردازند.

علّت اين امر را هم بر اساس قاعده اي كه خودش در اين بخش از نوشته هايش مورد اشاره قرار داده است؛ يا بايد حاصل غرور و نخوت و يا حاصل جهل و تعصّب ايشان بدانيم. از ميان همة اين لهجه ها يكي كه فارسي دري خوانده مي شود بر لهجه هاي ديگر غلبه يافت و سرانجام جانشين همة آنها شده است، البتّه اين امر هنوز كاملاً انجام نگرفته است؛ زيرا چنانكه مي دانيم هنوز بسياري از لهجه ها در نقاط مختلف كشور باقي است، امّا لهجه هاي بسيار نيز بكلّي از ميان رفته است و امروز زبان فارسي دري را كه زبان رسمي كشور شمرده مي شود؛ تقريباً در همة نقاط مملكت مي فهمند و همه جا به اين زبان مي خوانند و مي نويسند.

اگر ایشان زبان خود را با زبان های همسایگان که بعضی از آنها با یونانی خویشاوندی نزدیک داشت، می سنجیدند؛ بی گمان نتایج گرانبهائی به دست می آوردند. خانلری از اين رخداد با عنوان دورة «وحدت» يا «تجديد وحدت» ياد مي كند و معتقد است بعد از دورۀ تفرقه و انشعاب دورۀ وحدت زبانی پیش می آید. این نویسنده می کوشد یک رخداد مصنوع و دست کاری شده؛ یعنی، جایگزینی فارسی به عنوان زبان کتابت در عهد سامانیان و حتّی گسترش مصنوع فارسی در عصر معاصر را امری طبیعی و مبتنی بر سنّت و قاعده نشان دهد. خانلری هنگام گفتگو در بارۀ پیدایش زبان و خط، به زبان های مرده و زنده متعددی اشاره کرده و با تأکید بر امکان انجام مطالعه بر روی زبان هایی که به یکی از طرق مختلف حفظ شده و باقی مانده اند؛ مثال هایی از نوع تلفّظ چند واژه مشترک در سنسکریت، اوستایی، فارسی باستان و فارسی دری، به عنوان زبان هایی هم ریشه و هم خانواده می آورد و بعد از آن بحث انشعاب و گوناگونی گویش ها در داخل یک زبان اصلی و مادر را مطرح می نماید.

تركي آذربايجاني كه وي آن را به عنوان شاهد مثال براي نشان دادن عدم توانايي گويشها ميآورد؛ زبان رسمي يك كشور مستقل به نام آذربايجان است و سابقهاي طولاني در استفاده شدن به عنوان يك زبان با تمام كاربردهاي قابل تصوّر براي آن را دارد. در آن دوران بر خلاف ادّعاي دكترخانلري فارسي را در همه جاي مملكت نمي فهميدند. بسیاری از دانشمندان اسلامی یکی از این زبان ها را می دانستند و آثار ادبی و علمی آنها را به عربی ترجمه می کردند، امّا هیچ یک از عالمان صرف و نحو و لغت عربی به فکر آن نیفتاد که در تحقیقات خود از مقایسۀ میان زبان ها استفاده کند.

باید اذعان کنیم این رویّه در میان همۀ اهالی قلم فارسی گرای روزگار معاصر ایران رایج بوده و این گروه اساساً زبان های خارج از دایرۀ گروه زبان های هندوواروپایی یا هندوایرانی را به عنوان زبان مردم ایران به رسمیّت نمی شناسند. او در مبحثی با عنوان «زبان و زبان شناسی»؛ با ذکر سوابقی از تلاش های یونانیان، دانشمندان حوزۀ علمی و ادبی اسکندریّه، رومیان و اعراب برای شناخت زبان، در مقام انتقاد از روش کار آنها برمی آید. اگر یونانیان به این فکر افتاده بودند، حاصل کارشان امروز برای ما بسیار ارزش داشت، زیرا که بسیاری از لهجه ها و زبان های هندواروپائی معمول در آن زمان اکنون یکسره از میان رفته و اثری برجا نگذاشته است تا بتوان در بارۀ آنها مطالعه و تحقیقی به عمل آورد.

دانشمندان اسکندریّه در ضمن مطالعۀ لغاتی که از یونانی به لاتینی رفته بود؛ به مشابهت های فراوانی میان این دو زبان برخوردند و از آنجا به این نتیجۀ نادرست رسیدند که لاتینی صورت فاسد شدۀ یونانی است. از شهرهای چاچ است و گروهی از دانشمندان از آنجا برخاسته اند. شک نیست که کلمه ٔ «دری » در دوره ٔ اسلامی بهمین زبان معمول فارسی پس از اسلام اطلاق شده است . او در تأسیس سپاه دانش مشارکت کرد و ماهنامۀ سخن علمی را منتشر نمود که تا هشت دوره استمرار پیدا کرد. او در سال 1350دکترای افتخاری از دانشگاه دولتی «لنین» شوروی را دریافت نمود و یک سال بعد هم زمان با تأسیس «فرهنگستان ادب و هنر ایران» به ریاست آن برگزیده شد.

او در سال 1351 مجموعۀ ترانه ها را چاپ نمود. لحن و بيان خانلري در اين بخش نشان دهندة آن است كه وي نه تنها از اين امر متأسّف نيست، بلكه اميدوار است كه غلبة كامل فارسي بر ديگر گويش ها سرانجام تحقّق يابد. هر دو منطقه علاوه بر آداب و رسوم مشترک ، افسانه ها ، حماسه ها و اسطوره های مشترک دارند و در گذشته به دلیل شیوه ی زندگی شبانی مدام در دشت ها و جلگه های سر سبز و پهناور رودبار و جازموریان و نواحی کوهستانی و بیابانی بلوچستان در رفت و آمد و کوچ بوده اند ،که همین امر سبب اسکان بسیاری از طوایف و تیره ها ی بلوچی – رودباری در دو حوزه ی مذکور گردیده است .

او در كتاب «زبان شناسي و زبان فارسي» ، نابودي گويش ها و به تعبير خودش لهجه ها را يك امر طبيعي قلمداد مي كند. بايد توجّه داشت آسيب هاي فرهنگي و زباني شووينيست ها فقط شامل حال زبان تركي و تركان ايران نبوده، بلكه اين گروه به مصيبتي براي همة مردم غيرفارس، حتّي گويش هاي مختلف هم ريشه با فارسي تبديل شده اند و پارسي گرايي ايشان موجوديّت همة زبان ها و گويش هاي غيرفارسي دري را به مبارزه طلبيده است.

۱۳۹۵/۵/۶ – دهند، ما امیدواریم تهیه و تالیف فرهنگ لغات موسسه دهخدا ادامه داشته باشد و تمام و کمال هم تکمیل شده و به سرنوشت فرهنگ لغت دکتر خانلری که فقط تا حرف «ب» پیش رفت دچار نشود. چرا به لغات و واژگان انگلیسی احتیاج داریم؟ آنچه در فرازهای قبلی از نوشته های دکترخانلری مذکور افتاد، معقول و پذیرفتنی بود، لکن معلوم نیست آقای خانلری با وجود انتقاد از روش کار یونانیان، دانشمندان حوزۀ علمی و ادبی اسکندریّه، رومیان و اعراب در شناخت زبان؛ چرا خودش نیز قدم در همان وادی می گذارد و در تحقیقات زبانی خود از همان به تعبیر خودش روش حاصل غرور و نخوت يا جهل و تعصّب بهره می گیرد؟! خود او در شناخت مسائل زبانی ایران, زبان فارسی را اصل و اساس فرض کرده و گاه از زبان های هم خانواده با زبان فارسی هم نام می برد، لیکن زبان هایی چون ترکی به عنوان زبان بخش اعظمی از ملّت ایران در گذشته و حال از توجّه و تفحّص وی برکنار می ماند.

او با وجود ادّعای تحقیق در زبان ها و گویش های غیرفارسی در ایران با مشكل مهمّي در حوزۀ نظر و دیدگاه دست به گريبان بود. تفاوت وضعيّت زبان تركي با گويش هاي هم ريشه با فارسي تنها در اعلام رسمی و علنی و تعمّدي بودن انهدام تركي و غيرتعمّدي و اعلام نشده بودن انهدام ديگر زبان ها و گويش ها، به جز فارسي است. که یک شهر از آن به ز ماچین و چین.اسدی. مشكل آقای خانلري تنها در نديدن زبان تركي در ايران نيست، بلكه تلاش براي امحاي آن نيز كمابيش در انديشة او راه دارد.

دهی از دهستان آباده طشک بخش نی ریز شهرستان فسا در 18 هزارگزی شمال باختر نی ریز، کنار راه فرعی نی ریز به آباده طشک. از بعضی شواهد برمی آید، قبایل سرکش و جنگ جوی را که در مناطق شمال دریای کابل توسط مورخین سکند بنام اسکینی، گوری و اسپاس نامیده شده که در مقابل قشون اسکندر مقاومت شدید از خود نشان داده و هر دو جانب متحمل خسارات جانی و مالی سنگین گردیده اند اکثراً اجداد و نیاکان همین پشه یی های امروزی می باشند.

دیدگاهتان را بنویسید